(Ngô Bảo Châu – Phan Dương Hiệu)
Chú thích: Đây là một bức thư gửi cho lãnh đạo trường USTH vào hè 2011. Đọc bài này của zetamu mới sực nhớ ra. Tuy không còn tính thời sự, nhưng vẫn đăng lên đây để bạn đọc tham khảo.
I. Mục tiêu của trường:
Cần khẳng định vai trò của trường là một Đại học Khoa học và Công nghệ, tức phải là một đại học có định hướng nghiên cứu. Trường cần phải đào tạo ra các sinh viên có định hướng nghiên cứu trong một số ngành khoa học kỹ thuật. Họ có khả năng làm việc trong các môi trường nghiên cứu khác nhau: trong các viện, đại học nghiên cứu hay trong các bộ phận nghiên cứu và phát triển (R&D) của các công ty công nghệ cao. Cần tránh việc thỏa mãn với kết quả là chỉ đào tạo ra các kỹ sư thực hành.
Trường cần là một môi trường tốt cho việc đào tạo đại học và sau đại học. Điều đó dẫn tới sự cần thiết giải quyết các vấn đề cơ bản sau đây: tuyển sinh đầu vào chất lượng tốt; tổ chức chương trình đào tạo để sinh viên ở bậc đại học có kiến thức cơ bản vững vàng; tạo dựng môi trường nghiên cứu chất lượng cao để tiến tới có khả năng tự chủ trong việc đào tạo sau đại học. Các phần sau đây chúng tôi xin nêu một số ý kiến nhằm giải quyết các vấn đề đó.
II. Sinh viên đầu vào phải có chất lượng cao
Khi mục tiêu nhắm đến đối tượng sinh viên có thiên hướng trở thành nghiên cứu viên/kỹ sư nghiên cứu, sẽ có sự khó khăn trong tuyển chọn đầu vào. Lý do là hiện tại cuộc sống của các nhà nghiên cứu khoa học còn nhiều khó khăn, do đó không dễ để thuyết phục các sinh viên theo con đường này. Chính sách đóng học phí 750usd/năm chỉ có tác dụng làm nản chí đối tượng sinh viên giỏi nhà nghèo (nhất là từ nông thôn). Việc chỉ dành 20% khoản thu học phí để cấp học bổng cho sinh viên là không thể đủ vì đại đa số sinh viên vẫn phải đóng tiền cao để theo học.
Đề nghị:
- Định mức học phí đúng với chi phí đào tạo (từ 3000 đến 5000 usd) nhưng cấp một số lượng rất lớn học bổng (bao gồm miễn học phí và hỗ trợ phí sinh hoạt). Đặc biệt trong những năm đầu cần dùng chế độ học bổng ưu ái để thu hút sinh viên giỏi, tạo đà cho các năm sau. Đối với các sinh viên từ các tỉnh xa, việc hỗ trợ một học bổng khiêm tốn cũng có sức động viên rất lớn, đặc biệt giúp họ gỡ bỏ tâm lý việc học gây khó khăn tài chính cho gia đình. Một ví dụ rất rõ là từ các trường sư phạm – trong thời gian sinh viên được hưởng chế độ ưu đãi miễn học phí (chỉ có 180.000/tháng) thì chất lượng đầu vào của sinh viên sư phạm đã cao hẳn lên, điểm chuẩn một số ngành nhiều khi cao hơn ĐHQG. Học bổng do đó có thể là một công cụ cực mạnh để thu hút sinh viên.
- Trường có thể đi tiên phong trong việc tuyển thẳng và cấp học bổng cho các học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi quốc tế, quốc gia các môn Toán, Lý, Hóa, Sinh.
- Phải có chiến lược quảng bá rộng rãi hình ảnh của trường (trên các phương tiện đại chúng như truyền hình, đài báo) để các sinh viên biết và phụ huynh yên tâm về mức độ Trường được nhà nước quan tâm và coi là một trường trọng điểm quốc gia. Cần thuyết phục được phụ huynh của các sinh viên giỏi về khả năng con họ sẽ được học bổng để khuyên con đăng ký vào trường, tránh tâm lý sợ vào các trường quốc tế chi phi cao.
Khả năng thành công: Với những cơ hội rất tốt sau khi tốt nghiệp (theo học các chương trình master chất lượng và làm PhD tại các lab tốt tại các trường đại học Pháp là thành viên của Consortium), cộng với một chính sách hỗ trợ đầu vào hấp dẫn (khuyến khích học bổng cho sinh viên, đặc biệt các sinh viên từ các tỉnh xa, các sinh viên đạt giải quốc tế, quốc gia, giải cao ở các tỉnh, …), chúng tôi tin Trường có thể thực sự thu hút một lực lượng sinh viên chất lượng cao và có say mê theo khoa học. Và họ sẽ là hình ảnh để tiếp tục thu hút các lứa sinh viên giỏi cho các khóa sau. Một sự trợ giúp nhỏ có thể tạo cảm hứng cho các sinh viên có thiên hướng theo khoa học tiếp tục theo đuổi niềm say mê tránh để họ buộc phải lựa chọn các ngành không hoàn toàn phù hợp với sở thích vì lý do kinh tế.
III. Chương trình học đại học: cung cấp nền tảng vững, không quá phụ thuộc vào các hệ Master
Cần xác định chương trình đại học là điểm nhấn quan trọng trong định hướng phát triển trường. Các chương trình Master hiện theo 6 hướng kỹ thuật, công nghệ được Trường xác định là mũi nhọn. Do các ngành kỹ thuật, công nghệ có sự thay đổi rất nhanh chóng nên định hướng chương trình Master có thể thay đổi phù hợp với thời đại. Ngược lai, chương trình đại học cần có bộ khung vững chắc nhằm trang bị cho sinh viên một nền tảng kiến thức vững vàng, để sau đó sinh viên có khả năng đi sâu về khoa học. Với phương hướng đó, chúng ta cần:
- Chủ động định nghĩa một khung chương trình đào tạo đại học vững bền
- Chương trình đại học không được phụ thuộc quá nhiều vào các hướng của 6 chương trình Master. Chương trình đại học cần giúp sinh viên có kiến thức vững để không chỉ theo được các Master của trường mà có thể theo các chương trình Master khác trong nước hay ngoài nước.
Hiện tại trường đào tạo đại học trong vòng 3 năm. Đây là mô hình của các nước châu Âu nhưng liệu nó có phù hợp với môi trường Việt Nam không thì cần xét kỹ hơn. Do ở Việt Nam các trường đều đào tạo đại học từ 4 đến 5 năm, liệu việc đào tạo 3 năm có đảm bảo chất lượng để sinh viên có thể được chấp nhận theo học cao học ở các đại hoc khác? Lý do áp dụng mô hình 3 năm của châu Âu không hoàn toàn thuyết phục vì sinh viên còn mất một khối lượng thời gian đáng kể để tu bổ ngoại ngữ cộng với việc hấp thụ kiến thức qua các bài giảng bằng tiếng Anh sẽ khó hiệu quả như bằng tiếng mẹ đẻ, nhất là trong những năm đầu làm quen.
Chúng tôi cho rằng, để đảm bảo chất lượng kiến thức nền tảng vững vàng, trình độ ngoại ngữ tốt để theo học các môn bằng tiếng Anh, mô hình đại học 4 năm sẽ thuận lợi hơn cho sinh viên. Trong trường hợp chương trình 3 năm (hiện tại còn chưa được xác định rõ ràng) đủ thuyết phục về mặt chất lượng, cần có một văn bản chính thức công nhận sự tương đương của bằng đại học 3 năm của USTH và các trường khác trong hệ thống đại học Việt nam để sinh viên ra trường của USTH có thể theo chương trình cao học của các đại học khác.
IV. Tổ chức giảng dạy: cần người chuyên trách phụ trách chương trình
Điểm thuận lợi đáng kể của USTH là có sự đồng ý hợp tác của khoảng 40 trường đại học của Pháp, và mỗi trường đều cam kết dành ít nhất 100 giờ giảng dạy + chi phí đi lại cho giáo viên sang USTH. Bên cạnh sự thuận lợi đó nảy sinh một khó khăn là làm sao kết hợp được sự tham gia từ rất nhiều nơi để xây dựng một chương trình học có nội dung thống nhất.
Hiện tại việc tham gia dạy và thiết kế chương trình còn hầu như dựa trên sự tự nguyện của các giảng viên tại Pháp. Tuy họ có sự nhiệt tình nhưng do thời gian hạn chế và trách nhiệm không cụ thể, sự gắn kết và độ hợp lý của chương trình còn nhiều điều đáng bàn.
Đề nghị của chúng tôi là cần có người Việt nam chuyên trách để có trách nhiệm cụ thể thực hiện các công việc sau:
- quyết định khung chương trình dựa trên đề nghị của tất cả các trường ở Pháp và dựa trên sự tổng hợp ý kiến của hội đồng tư vấn
- dựa trên danh sách các giảng viên Pháp có thể sang Việt nam, tổ chức việc lựa chọn những môn học cần người Pháp sang dạy và những giáo viên phù hợp (có nhiều môn như Programming chẳng hạn giáo viên Việt nam có thể dạy tốt và ta không cần thiết mời giảng viên Pháp sang, cần cũng có khi không phải giáo viên nào từ Pháp cũng đảm bảo đúng khả năng và nhiệt tình trong công việc).
V. Phát triển nghiên cứu
Với mục tiêu xây dựng một trường đại học thực sự, có khả năng đào tạo đại học và sau đại học thì nhất thiết phải có lực lượng giảng viên-nghiên cứu cơ hữu tốt đảo bảo mục tiêu đào tạo và tạo lập những nhóm nghiên cứu tốt. Không có các nhóm nghiên cứu thì trường sẽ không thể trở thành một đại học đúng nghĩa, chưa nói đến đẳng cấp quốc tế hay việc vào Top thế giới.
Chúng tôi đề nghị một chiến lược phát triển bền vững, đầu tiên là một bộ khung nhỏ vững chắc, qui mô lớn dần với song hành với qui mô đào tạo của trường. Theo chúng tôi cần sớm thực hiện:
- mỗi khoa cần có ít nhất một hai nhóm nghiên cứu chất lượng
- khới đầu mỗi nhóm nghiên cứu là một trưởng nhóm có uy tín cao, có thể thu hút các nghiên cứu viên nòng cốt cho nhóm
- lập hội đồng khoa học độc lập để đánh giá chất lượng các nhóm nghiên cứu và để tuyển chọn các giảng viên-nghiên cứu cơ hữu.
- sự phát triển của nhóm dựa trên hiệu quả khoa học, thông qua đánh giá của hội đồng khoa học. Những nhóm tốt các năm tiếp theo sẽ có thêm vị trí mới để tuyển thêm thành viên.
Cần tránh việc định hướng tuyển giảng viên cơ hữu dựa trên một chính sách cứng và chung chung. Hiện tại, trường có định hướng để các sinh viên PhD của trường về sau trở lại làm lực lượng cơ hữu. Đây chưa phải là một chiến lược phù hợp. Việc phát triển nghiên cứu cần đồng bộ về chuyên môn và chất lượng với các nhóm nghiên cứu của trường, và việc tuyển cần cho mọi đối tượng phù hợp với định hướng đó. Điều này chỉ thực hiện được nếu việc xét tuyển dựa trên đánh giá của một hội đồng khoa học.
VI. Kết luận
Chúng tôi tóm tắt lại các giải pháp đã đề cập trong các phần trên:
- Để có một ngôi trường thực sự đáng để chúng ta tự hào, một phần cụ thể và đáng kể (ít nhất 15%) của con số nhà nước đầu tư 200 triệu usd phải được đầu tư vào việc xây dựng một đội ngũ cán bộ giỏi nghiên cứu và giảng dạy cũng như việc thu hút sinh viên giỏi thông qua trao học bổng cho sinh viên. Chỉ nên đầu tư một phần của con số 200 triệu usd vào việc xây dựng nhà cửa và trang thiết bị.
- Thu hút học sinh giỏi thông qua chế độ học bổng. Thực hiện chính sách tuyển thắng trao học bổng ưu đãi cho các học sinh đạt giải quốc tế, quốc gia các môn Toán, Lý, Hóa, Tin học, Sinh học. Bên cạnh đó phải có sự quảng bá rộng rãi cho trường trên các phương tiện thông tin đại chúng để sing viên và phụ huynh hiểu rõ về trường.
- Nhanh chóng chọn người đứng đầu chuyên trách phụ trách đào tạo. Cần có sự chủ động trong việc xác định chương trình với mục tiêu: chương trình đại học trang bị kiến thức cơ bản vững vàng cho sinh. Cần đánh giá kỹ xem chương trình 3 năm có đạt mục tiêu đề ra không, nếu không thì cần nhanh chóng điều chỉnh về chương trình đại học 4 năm.
- Cần có quyết định mức lương cụ thể, cùng với đó là xác định rõ qui trình tuyển chọn giảng viên-nghiên cứu cơ hữu dựa trên đánh giá của hội đồng khoa học nhằm chọn đúng người có khả năng và phù hợp với các hướng nghiến cứu mạnh của trường ở thời điểm xét chọn. Như vậy dẫn tới việc bỏ chiến lược coi lực lượng PhD được cử đi học là nòng cốt tương lai.
- Tiến hành ngay việc lập và phát triển dần dần các nhóm nghiên cứu mũi nhọn với lực lượng giảng viên–nghiên cứu phù hợp theo quy trình tuyển chọn trên. Đó cũng là tiền đề để về lâu dài chúng ta bớt phụ thuộc vào sự giúp đỡ của nước ngoài. Thử tưởng tượng, đến khi trường có khoảng 8000 sinh viên (như mục tiêu đến năm 2020 do trường đề ra), chúng ta cần tổ chức mỗi năm khoảng 200 000 giờ lên lớp (trung bình 20 sinh viên/lớp và mỗi mỗi sinh viên cần theo 500 giờ học), trong khi đó sự giúp đỡ của toàn bộ 40 trường của Pháp chỉ là 4000 giờ dạy (mỗi trường góp 100 giờ dạy). Khi đó sự đóng góp của người Pháp chỉ là khoảng 2% khối lượng công việc giảng dạy của trường. Chúng ta do vậy nhất thiết phải chuẩn bị đội ngũ giảng viên-nghiên cứu sớm, song song với xây dựng cơ sở của trường trên Hòa Lạc. Việc chuẩn bị sớm cũng giúp tạo bộ khung vững cho Trường khi chuyển đổi từ cơ sở hiện tại sang cơ sở mới độc lập.
Thông tin được tổng hợp bởi website làm áo đồng phục lớp An Việt Phước.
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
